Yüklenicinin Ayıptan Sorumluluğu konusundan bahsederken evvela ortada bir eser sözleşmesi olmalıdır. Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin ise bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği karşılıklı borç doğuran sözleşmelerdendir. Bu ilişkide yüklenicinin borcunun ifası, eserin sözleşmeye, teknik kurallara ve amacına uygun olarak tamamlanması ile mümkün olur. Ancak uygulamada sıkça karşılaşıldığı üzere yüklenici, eseri ayıplı ifa edebilir. Ayıplı ifa, hem yüklenicinin sorumluluğunu doğurur hem de iş sahibine bazı haklar tanır.
Türk Borçlar Kanunu m. 470‘e göre eser sözleşmesi: “Eser sözleşmesi, bir tarafın (yüklenici) bir eser meydana getirmeyi, diğer tarafın (iş sahibi) ise bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”
Yüklenici, sözleşmeye ve iş sahibinin talimatlarına uygun bir eser meydana getirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük sadece bir sonucun sağlanması değil, aynı zamanda ayıpsız, eksiksiz ve özenli bir ifayı da kapsar.
AYIPLI İFA VE AYIP KAVRAMI
- Ayıp Nedir?
Ayıp, eserin iş sahibinin beklentisini karşılamayan, sözleşmeye ve amaca aykırı şekilde ifa edilmesidir. TBK m. 474‘e göre:“Yüklenici, eseri iş sahibinin açıkça veya örtülü olarak beklediği niteliklere uygun olarak meydana getirmekle yükümlüdür.”
Ayıp, maddi (örneğin çatlak, eğrilik, sızdırma) ya da hukuki (örneğin bir başkasına ait haklarla sınırlı) olabilir.
- Ayıp Türleri
- Açık ayıp: Teslim sırasında fark edilebilen eksiklikler.
- Gizli ayıp: Teslimden sonra belirli bir sürede ortaya çıkan, teknik veya yapısal kusurlar.
- Esasa etkili ayıp: Eserin amacına tamamen ulaşmasını engelleyen ciddi eksiklikler
YÜKLENİCİNİN AYIPTAN SORUMLULUĞU
Yüklenicinin Ayıptan Sorumluluğu konusunda TBK’da yer alan hükümler aşağıda yer almaktadır.
- TBK m. 475 – Genel Sorumluluk Hükmü
“Yüklenici, eseri ayıplı olarak teslim etmişse, iş sahibi duruma göre;
a) Eserin bedelinden indirim,
b) Ayıpların ücretsiz giderilmesini,
c) Eserin yenilenmesini,
d) Sözleşmeden dönmeyi talep edebilir.”
Bu hükümler, iş sahibine seçimlik haklar tanımaktadır. Ancak sözleşmeden dönme hakkı yalnızca eserin kullanılmaz ya da onarılamaz derecede ayıplı olduğu durumlarda kullanılabilir.
- Zamanaşımı (TBK m. 478)
İş sahibi, ayıbı teslimden sonra derhal bildirmelidir. Aksi halde ayıba karşı ileri sürebileceği hakları kaybeder.
- Gizli ayıplar için zamanaşımı süresi: 5 yıl
- Taşınmaz eserlerde: 10 yıl
- Ancak yüklenici ağır kusurluysa bu süreler uygulanmaz.
- AYIBIN İFAYI ENGELLEMESİ
- Ayıbın Niteliği ve Eserin Kullanılamazlığı
Bazı ayıplar eserin kullanılmasını tamamen veya büyük ölçüde imkânsız hale getirebilir. Örneğin:
- Temel taşıma sistemi yanlış yapılan bir bina,
- Su tesisatı çalışmayan bir inşaat,
- Yazılım sözleşmesinde çalışmayan bir sistem.
Bu tür ayıplar, eser meydana getirilmiş olsa bile yüklenicinin ifa borcunu yerine getirmediği anlamına gelir. Böyle durumlarda eserin teslimi, ifanın gerçekleştiği anlamına gelmez.
- TBK m. 112 ve m. 114 ile Bağlantı
TBK m. 112’ye göre:
“Borçlu, borcun ifa edilmemesinden doğan zararı gidermekle yükümlüdür…”
Eğer ayıp eserin amacına ulaşmasını engelliyorsa bu, ifa etmeme (edim kusuru) sayılır. Bu durumda yüklenici sadece ayıptan değil, tam anlamıyla ifa etmemenin sonuçlarından da sorumludur.
TBK m. 114/2: “Borcun gereği gibi ifa edilmemesi de ifa etmeme sayılır.”
Bu kapsamda ayıp, sadece bir kalite eksikliği değil, sözleşmeye aykırılık teşkil eden bir ifa etmeme biçimidir.
- YÜKLENİCİNİN SORUMLULUĞUNUN SINIRLANDIRILMASI
- Sorumluluğun Kaldırılması veya Sınırlandırılması (TBK m. 115)
“Borçlunun ağır kusurundan sorumluluğu önceden kaldıran sözleşme hükümleri geçersizdir.”
Yüklenici, kasten veya ağır ihmalle ayıplı iş yapmışsa, sorumluluğunu önceden sınırlayamaz veya tamamen ortadan kaldıramaz.
- İş Sahibinin Denetim Sorumluluğu
İş sahibi, eseri teslim aldıktan sonra makul süre içinde denetlemeli ve ayıpları bildirmelidir. Bu yükümlülüğe uymayan iş sahibi, haklarını kaybedebilir (TBK m. 477).
