Sermaye Şirketlerinde Hisse Haczi menkul ve menkuller gibi mali değerleri olduğu için haczedilip satılabilirler. Ancak şirket hisselerinin haciz ve satış usulü menkul ve gayrimenkullere göre bazı farklılıklar gösterirler.
Sermaye şirketleri, Türk Ticaret Kanunu (“TTK”)’na göre kollektif ve komandit şirketlerden farklı olarak ortakların şirket borçlarına karşı sınırlı sorumluluk taşıdığı tüzel kişiliklerdir. Bu şirketler içerisinde anonim şirket (A.Ş.) ve limited şirket (Ltd. Şti.), en çok uygulama alanı bulan iki türdür. Sermaye şirketlerinde ortaklık hakkı, esas olarak hisseler aracılığıyla temsil edilir. Şirket hisseleri mali bir değer taşıması dolayısıyla hacze konu olabilmektedir.
Şirket ortaklarının şirketteki hisselerinin haczini öngören, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun “Ortakların Kişisel Alacaklıları” başlıklı 133. maddesi şu şekildedir:
(1) Bir şahıs şirketi devam ettiği sürece ortaklardan birinin kişisel alacaklısı, hakkını şirketin bilançosu gereğince o ortağa düşen kâr payından ve şirket fesholunmuşsa tasfiye payından alabilir. Henüz bilanço düzenlenmemişse alacaklı bilançonun düzenlenmesi sonucunda borçluya düşecek kâr ve tasfiye payı üzerine haciz koydurabilir.,(2) Sermaye şirketlerinde alacaklılar, alacaklarını, o ortağa düşen kâr veya tasfiye payından almak yanında, borçlularına ait olan, senede bağlanmış veya bağlanmamış payların, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun taşınırlara ilişkin hükümleri uyarınca haczedilmesini ve paraya çevrilmesini isteyebilirler. Haciz, istek üzerine, pay defterine işlenir.
(3) Bunun dışında, alacaklılar, tüm ticaret şirketlerinde alacaklarını, ortağın şirketten olan diğer alacaklarından da alabilme ve bunun için haciz yaptırabilme yetkisini de haizdir.
(4) Yukarıdaki hükümler borçlu ortakların şirket dışındaki mallarına alacaklıların başvurmalarına engel olmaz.
Yukarıda belirtilen Sermaye Şirketlerinde Hisse HacziSermaye Şirketlerinde Hisse Haczi TTK m.133 birinci fıkrada şahıs şirketlerinden,ikinci fıkrada ise sermaye şirketlerinden bahsedilerek madde bu kapsamda düzenlenmiştir. Maddenin lafzından da anlaşılacağı üzere; haczedilecek ve paraya çevrilecek hissenin bir anonim veya limited şirkete ait bulunması veya senede bağlanmış olup olmaması herhangi bir fark yaratmamaktadır. TTK m.133 ile belirtildiği üzere haczin pay defterine işlenmesiyle birlikte aleniyet ilkesi gereği şeffaflık yaratılmış olur.
ANONİM ŞİRKETLERDE HİSSE HACZİ USULU
Anonim şirketlerde bilindiği üzere hisse senedi çıkarılması zorunlu bir unsur değildir.
Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 486: “Pay senetleri, nama yazılı olarak düzenlenir. Şirket esas sözleşmesinde aksine hüküm yoksa, hamiline yazılı pay senedi çıkarılamaz.”
TTK m. 485: “Pay senedi çıkarılması, yönetim kurulunun kararıyla olur.”
Bu hükümlere göre anonim şirketler, isterlerse pay senedi çıkarabilir, istemezlerse yalnızca pay defteri kayıtlarıyla pay sahipliğini takip edebilirler. Bu durumda hisseler “senede bağlanmamış pay” statüsündedir.
Eğer hisse senedi çıkarılmışsa, bunlar İİK’nın taşınır mallarla ilgili olan haciz ve muhafaza hükümlerini düzenleyen İİK m.88 uyarınca icra müdürlüğü tarafından haczedilebilir ve muhafaza altına alınır. Çıplak paydan doğan haklar, İİK m.94 uyarınca şirkete haciz yazısı tebliğ olunarak haczedilir. Borçlunun hissesinin haczedildiğinin borçluya tebliği üzerine anonim şirket tarafından haciz alenilik ilkesi uyarınca şirket pay defterine işlenmelidir. Eğer haciz şirket pay defterine işlenmemişse yine de haciz şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Anonim şirketlerde icra müdür şirket merkezinin bulunduğu yere bizzat kendisi giderek haczi şirkete tebliğ etmek suretiyle çıplak pay haczini de yapabilir.
Anonim şirketlerin senede bağlanmamış hisselerinin haczi İİK m.94 uyarınca yapılan tebliğden sonra bu tebliğe şirket idaresi itirazda bulunmamış veyahut da itiraz reddedilmiş ise hisselerin borçlu adına ve hesabına şirket nezdinde bulunduğu kesinleşmiş olur.
LİMİTED ŞİRKETLERDE HİSSE HACZİ USULU
TTK m. 593’e göre, limited şirketlerde ortaklık payı “devri kural olarak sınırlandırılabilir” niteliktedir. Limited şirketlerde “ortaklık payı” limited şirkete haciz yazısının tebliğ edilmesiyle birlikte haczedilebilecektir. Ayrıca icra memuru, şirket merkezinin bulunduğu yere giderek haczi şirkete tebliğ etmek ve pay defterine işlenmesini sağlamak suretiyle de pay haczinin yapılabilmesi mümkündür.
