İkamet İzniyle Türk Vatandaşlığı Başvurusu

İkamet İzniyle Türk Vatandaşlığı Başvurusu yapabilmek için 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’na göre yer alan şartların oluşması gerekir.

Aşağıda Türk vatandaşlığı için genel açıklamanın yanı sıra daha ziyade İkamet İzniyle Türk Vatandaşlığı Başvurusu konusunu inceleyeceğiz.

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’na göre yabancıların Türk vatandaşlığı kazanması temel olarak iki yolla mümkündür: Doğumla kazanma ve sonradan kazanma.

Sonradan kazanma halleri içerisinde uygulamada en sık başvurulan yöntem ise yetkili makam kararıyla genel yoldan (uzun süreli ikamete dayalı) vatandaşlık iktisabıdır.

Türkiye’de yasal bir kalış hakkı sağlayan izinlerle (çalışma izni, tapu ikameti, aile ikameti vb.) ikamet eden ve mevzuatta öngörülen kanuni süreyi dolduran yabancı bir bireyin veya vatansızın genel yoldan vatandaşlık başvuru sürecini başlatması mümkündür.

Ancak önemle belirtmek gerekir ki şartların sağlanması doğrudan ve kesin olarak Türk vatandaşlığının verilmesini garanti etmez. Vatandaşlık tanınması devletlerin egemenlik yetkisi kapsamında olduğundan idarenin bu hususta geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır. Bununla birlikte idari mercilerin bu takdir hakkını hukuka uygun kullanması zorunlu olup, gerekçesiz veya hukuka aykırı şekilde başvurusu reddedilen ilgililerin yetkili İdare Mahkemelerinde iptal davası açarak hak aramaları mümkündür.

 

Yazı İçeriği 

1. Çalışma İzni İkamet İzni Sayılır mı?

2. Türk Vatandaşlığı Alma Şartları Nelerdir?

3. Kesintisiz İkamet ve Gün Sayımı (Yurt Dışı Süre Sınırı) Nasıl Hesaplanır?

4. Türk Vatandaşlığı İçin İstenilen Güncel Belgeler Nelerdir?

5. Başvuru Makamı, Randevu ve Müracaat Usulü Nasıl İşler?

6. İdarenin Ön İncelemesi ve Takdir Yetkisi Nedir?

7. Yargıtay Kararlarının Konuya Yaklaşımı ve Sonuç

 

1. Çalışma İzni İkamet İzni Sayılır mı? 

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 27. maddesinin 1. fıkrası uyarınca; yetkili makamlarca tanzim edilmiş geçerli bir çalışma ruhsatı ile Çalışma İzni Muafiyet Teyit Belgesi doğrudan ikamet izni yerine geçmektedir.

Bu açık kanun hükmü uyarınca, yabancının Türkiye’de çalışma ruhsatına bağlı olarak geçirdiği yasal süreler, genel hükümlere göre yapılacak vatandaşlık başvuru dosyasında muteber ikamet süresi olarak doğrudan dikkate alınır.

 

2. Türk Vatandaşlığı Alma Şartları Nelerdir? 

5901 sayılı Kanun’un 11. maddesi ve Uygulama Yönetmeliği’nin 15. maddesi gereğince başvuru sahibinde aranan genel nitelikler şunlardır:

• Kendi milli kanununa, vatansız ise Türk Medeni Kanunu’na göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak.

• Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olmak.

• Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini somut davranışlarıyla teyit etmek (taşınmaz edinimi, ticari faaliyet, yatırım veya çalışma ruhsatı ile istihdam edilmek).

• Genel kamu sağlığı bakımından tehlike arz eden bulaşıcı veya ağır bir rahatsızlığı bulunmamak.

• Toplum içinde güven veren iyi ahlak sahibi olmak ve kötü alışkanlıklardan uzak durmak.

• Toplumsal intibakı sağlayabilecek düzeyde Türkçe konuşabilmek.

• Kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini temin edecek gelire veya mesleğe sahip olmak.

• Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak.

 

3. Kesintisiz İkamet ve Gün Sayımı (Yurt Dışı Süre Sınırı) Nasıl Hesaplanır? 

5901 sayılı Kanun’un 15. maddesi uyarınca ikamet, Türk kanunlarına uygun olarak oturmayı ifade eder. Türk vatandaşlık talebinde bulunan yabancı, aranan 5 yıllık ikamet süresi içinde toplam 12 ayı aşmamak kaydıyla yurt dışında bulunabilir.

• Gün Sayımı Belgesi: Yasal sürenin ve yurt dışı çıkışlarının hesabı, doğrudan Nüfus Müdürlüğü tarafından yapılan ikamet hesaplaması (gün sayımı) belgesi ile tespit edilir.
• Kesintisizlik Kuralı: Toplam 12 ayı aşmayan yurt dışı kalışları ikameti kesintiye uğratmaz; ancak bu sürenin aşılması halinde ikamet zinciri bozulur ve yasal süre sıfırlanır.

 

3. Türk Vatandaşlığı İçin İstenilen Güncel Belgeler Nelerdir? 

Vatandaşlık İşleri Müdürlüğü’nün 5901 sayılı Kanun’un 11. maddesi kapsamındaki güncel talimatı uyarınca başvuru dosyasında yer alması gereken resmi evraklar şunlardır:

• Başvuru Formu (VAT-3): Yetkili makamca tanzim edilen form dilekçe.

• İkamet Hesaplaması (Gün Sayımı) Belgesi: Nüfus Müdürlüğü’nden temin edilecek belgenin aslı ve nüshası.

• Geçerli İkamet / Çalışma Belgesi: Başvuru tarihinden itibaren en az 3 (üç) ay geçerlilik süresi bulunan en son tarihli ikamet tezkeresi (tapu ikameti, aile ikameti, uzun dönem veya çalışma izni kartının noter tasdikli örneği).

• Pasaport: Hangi ülke vatandaşı olduğunu gösteren pasaportun noter tasdikli Türkçe tercümesi.

• Apostilli ve Onaylı Kimlik/Medeni Hâl Belgeleri (Menşe ülke ve Türk makamlarınca onaylı/apostilli, Türkiye’de noter onaylı Türkçe tercümeli):

1. Doğum belgesi,
2. Evli ise evlenme belgesi veya Formül B (Türkiye’de evlenenler için Uluslararası Aile Cüzdanı’nın ilk 3 sayfasının fotokopisi),
3. Bekar, evli, dul veya boşanmış olduğunu gösteren medeni hâl belgesi (6 ay geçerli),
4. Başvuru sahibi çocuklarını eklemek isterse aile bağını gösterir Aile Kayıt Belgesi (6 ay geçerli),
5. Suriye Arap Cumhuriyeti vatandaşı ise babasına ait süresiz, konsolosluk ve valilik onaylı Aile Kayıt Belgesi,
6. Boşanmış ise boşanma kararı (eski eşin adı-soyadı ile evlenme ve boşanma tarihlerini gösterir belgeyle birlikte),
7. Dul ise ölen eşine ait ölüm belgesi.

• Sağlık Kurulu Raporu: Yalnızca tam teşekküllü devlet hastanesinden alınmış resmi heyet raporu.
• Geçim Durumunu Gösterir Gelir Belgeleri (Çalışma statüsüne göre düzenlenir):
  1. Aktif Çalışanlar İçin: e-Devlet üzerinden alınmış barkodlu SGK hizmet dökümü,
  2. Aktif Çalışmayanlar İçin: Noter tasdikli taahhütname ve taahhüt verenin barkodlu SGK dökümü,
  3. Şirket Ortakları İçin (4B): Noter tasdikli imza sirküsü aslı, güncel faaliyet belgesi, ticaret sicil gazetesi ve vergi levhası,
  4. Emekliler İçin: e-Devlet barkodlu aylık bildirgesi.
• Yerleşim Yeri Belgesi: e-Devlet üzerinden temin edilen barkodlu ikametgah belgesi.
• Biyometrik Fotoğraf: Son altı ay içinde çekilmiş 3 adet güncel biyometrik fotoğraf.
• Hizmet Bedeli Dekontu: Evrak ön kontrolü tamamlandıktan sonra Ziraat Bankası veznesine yatırılan başvuru harç makbuzu.
• Tamamlayıcı Belgeler (Varsa): Türkiye’de eğitim görülmüşse barkodlu mezuniyet belgesi, taşınmaz varsa noter onaylı tapu senedi sureti, Türk vatandaşı 1. ve 2. derece yakın varsa buna ilişkin nüfus kayıtları ile hakkında kesinleşmiş mahkeme kararı bulunması halinde onaylı ilam örneği.

 

4. Başvuru Makamı, Randevu ve Müracaat Usulü Nasıl İşler? 

Vatandaşlık işlemleri randevusuz kesinlikle kabul edilmemektedir. Müracaat süreci şu adımlarla icra edilir:

• Randevu Temini: Başvuru sahiplerinin ALO 199 hattını arayarak veya gov.tr adresi üzerinden nüfus ve vatandaşlık işleri randevu kaydı oluşturmaları zorunludur.

• Müracaat Şekli: Başvurular, alınan nüfus müdürlüğü randevu tarihinde yurt içinde yerleşim yerinin bulunduğu Valiliğe (İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü) bizzat veya noter onaylı özel vekaletname ile yapılır; posta ile müracaat kabul edilmez.

• Evrak Düzeni (Renksiz Fotokopi Şartı): Başvuru esnasında belgelerin asıllarının yanında birer nüsha renksiz fotokopilerinin eksiksiz teslim edilmesi gerekir.

• İsim Denklik ve Düzeltmeler: İkamet tezkeresindeki bilgilerde farklılık olması halinde Göç İdaresi’nden düzeltme yapılması şarttır. Belgelerdeki kimlik bilgilerinde uyumsuzluk ya da noktalama işaretli kısaltma varsa isim denklik belgesi ve isim açılım belgesi ibraz edilmelidir.

 

5. İdarenin Ön İncelemesi ve Takdir Yetkisi Nedir? 

• Ön İnceleme ve Ret: Nüfus müdürlüğü randevu saatinde ibraz edilen evraklar üzerinde yapılan ilk incelemede; kesintisiz beş yıllık yasal ikameti bulunmayan, başvuru anında en az 3 aylık ikamet süresi kalmamış olan, turistik/öğrenim gibi yerleşme kastı taşımayan izinlerle kalan veya belgeleri noksan olan kişilerin talepleri esasa geçilmeden doğrudan reddedilir.

• Takdir Yetkisi ve İptal Davası: Evrakların eksiksiz olması idareyi vatandaşlık vermeye zorlamaz; devletin hükümranlık yetkisinden kaynaklanan yerindelik takdiri mevcuttur. Ancak bu takdir keyfi olmayıp, hukuka aykırı ret kararlarına karşı 60 gün içinde İdare Mahkemesinde yürütmeyi durdurma ve iptal davası açılabilir.

 

7. Yargıtay Kararlarının Konuya Yaklaşımı ve Sonuç

Yargıtay kararları (10. ve 21. Hukuk Daireleri ilamları) incelendiğinde; adli yargının vatandaşlık şartlarını doğrudan belirlemediği, çalışma ruhsatı ve yasal ikamet olgularını daha çok sigortalılık ve fiili hizmet tespiti davalarında maddi birer delil olarak ele aldığı görülmektedir. Bu durum, vatandaşlık başvuru ve kazanım işlemlerinin idari bir usul olduğunu teyit eder.

 

Özetle; İkamet İzniyle Türk Vatandaşlığı Başvurusu  için Türkiye’de çalışma izni veya geçerli diğer ikamet izinleriyle kesintisiz beş yılı dolduran yabancılar; ALO 199 veya resmi portal üzerinden nüfus ve vatandaşlık işleri randevu kaydı oluşturarak, Nüfus Müdürlüğü gün sayımı dökümü, sağlık kurulu raporu ve çalışma durumlarına uygun gelir belgeleriyle birlikte nüfus müdürlüğü randevu gününde Valiliklere müracaat ederek genel yoldan Türk vatandaşlığı sürecini başlatabilirler.