Aile Konutu Şerhi,Hukuki Niteliği, Şartları ve Hukuki Sonuçları konularında Türk Medeni Kanununda düzenlemeler mevcuttur. Türk Medeni Hukuku’nda, aile birliğinin korunması amacıyla getirilen düzenlemelerden biri de aile konutu şerhidir. Aile konutu, eşlerin birlikte yaşamak için seçtikleri, hayatlarını fiilen sürdürdükleri ortak yaşam alanıdır. Özellikle taşınmazın mülkiyetinin sadece eşlerden birine ait olduğu durumlarda, diğer eşin korunması ihtiyacı doğmaktadır. Bu ihtiyaca yanıt olarak Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi, aile konutu kavramını tanımlamış ve eşlerin haklarını güvence altına almıştır.
Türk Medeni Kanunu (TMK) madde 194/1 hükmüne göre:
“Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutu niteliğindeki taşınmazı devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.”
Bu hüküm, eşler arasında taşınmaz mülkiyeti kime ait olursa olsun, konutun aile konutu olarak kullanılması halinde eşlerin ortak menfaatini koruma amacı taşır. Aile konutu; yazlık, dağ evi veya kiralık bir konut olabileceği gibi, eşlerden sadece birinin adına tapuda kayıtlı olan bir taşınmaz da olabilir.
Aile Konutu Şerhi Nedir?
Aile konutunun tapuya şerh edilmesi, taşınmazın üçüncü kişilere karşı da koruma altına alınmasını sağlar. TMK m. 194/3 hükmüne göre:
“Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.”
Şerh sayesinde, taşınmazın satılması, devri, ipotek edilmesi gibi işlemler ancak diğer eşin açık rızasıyla mümkün olabilir. Böylece eşlerden biri taşınmaz üzerinde tek başına tasarrufta bulunamaz.
Yine buna ilaveten benzer bir hususta eşlerden birinin aile konutuyla ilgili olarak kira sözleşmesinde kiracı sıfatıyla sözleşme imzalaması halinde tahliye taahhüdü verirken diğer eşinde muvafakati gerekir.Eğer diğer eşin taahhüttanamede imzası yok ise işbu tahliye taahhüdüde geçersiz olacaktır.
Aile Konutu Şerhinin Şartları
Aile konutu şerhi koydurulabilmesi için aranan başlıca şartlar:
- Taşınmazın malikinin eşlerden biri olması,
- Taşınmazın fiilen aile konutu olarak kullanılması,
- Şerhi talep eden kişinin evli olması ve malik olmayan eş olması,
- Tapu müdürlüğüne başvuru yapılması ve aile konutu olduğunu ispatlayan belgelerin sunulması.
Tapu müdürlüğüne yapılacak başvuru sırasında, genellikle nüfus kayıt örneği, ikametgah belgesi gibi belgeler ile birlikte başvuru yapılır.
4. Şerhin Hukuki Etkileri
a. Malike Etkisi
TMK m. 194/1 uyarınca, malik eş aile konutu hakkında tek başına:
- Satış,
- Devir,
- İpotek,
- Kiraya verme,
- Kira sözleşmesini feshetme
gibi işlemleri diğer eşin rızası olmaksızın Bu işlemler geçersizdir.
b. Üçüncü Kişilere Etkisi
TMK m. 194/3 gereği, aile konutu şerhi tapuya işlendiği takdirde, üçüncü kişiler de bu konuttaki korumayı bilmek zorundadır. Bu nedenle, örneğin taşınmazı satın alan bir üçüncü kişi, eşin rızasını aramakla yükümlüdür. Aksi hâlde, yaptığı işlemin iptali söz konusu olabilir.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?
Aile konutu şerhi:
- Evliliğin sona ermesi (boşanma veya ölüm),
- Taşınmazın aile konutu olma vasfını kaybetmesi,
- Her iki eşin birlikte başvurusu,
- Mahkeme kararı
ile tapudan silinebilir.
