VASİYET

VELAYET
27 Mart 2021
Tümünü göster

VASİYET

Miras bırakan, tasarruf özgürlüğünün sınırları içerisinde malvarlığının tamamında veya bir kısmında vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir. Miras bırakanın üzerinde tasarruf etmediği kısım yasal mirasçılarına kalır. Miras bırakanın bir vasiyetname düzenleyerek malvarlığını taksim etmesi sıkça görülen bir durumdur. Vasiyetname, tek taraflı bir irade açıklamasıdır ve tek taraflı bir hukuki işlemdir. Vasiyetname, kişinin ölmesi ile hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başlayacaktır. Bu sebeple vasiyetnameler ölüme bağlı tasarruflardır. Vasiyetname düzenlemek kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır dolayısıyla miras bırakan vasiyetnameyi bizzat düzenlemelidir. Miras bırakan fiil ehliyetine sahip değil ise kanuni temsilcisi onun adına vasiyetname düzenleyemez.

Kanunumuz vasiyetname düzenleyebilme ehliyeti bakımından iki şart belirlemiştir. Bunlardan birincisi, ayırt etme gücüne sahip olmak, ikincisi ise on beş yaşını doldurmuş, on altı yaşından gün almış olmaktır. Ayırt etme gücüne sahip olmaktan kasıt, kişinin vasiyetname ile yapacağı tasarrufun sonuçlarını algılayabilecek ve değerlendirebilecek akli melekelere sahip olmasıdır. Kanunumuz vasiyetnamenin geçerli olduğunu karine olarak kabul etmiştir. Bir vasiyetnamenin ayırt etme gücüne sahip olmayan miras bırakan tarafından düzenlendiğinden bahisle hukuki yönden sakat olduğunu iddia eden kişi, sakatlığı ispatlamak zorundadır. Vasiyetnamenin iptalini talep eden kişi; murisin ölümünden sonra, murisin tüm mirasçılarını davalı olarak göstermek zorundadır. Aslen dava murise yöneltilmektedir ancak muris vefat etmiş olduğundan herhangi bir davada taraf olması mümkün değildir. Dolayısıyla murisin mirasçıları onun halefi olduğundan dava mirasçılara yöneltilecektir.

 Vasiyetnameler 3 türde düzenlenebilir. Bu şekillerde düzenlenmeyen vasiyetnameler hüküm doğurmazlar. Bunlar; resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetnamedir.

 

RESMİ VASİYETNAME

Resmi vasiyetname, kamu görevlisinin katılımıyla düzenlenen vasiyetnamedir. Kanunumuz resmi vasiyetnamenin düzenlenme şeklini okur yazarlığı olanlar ve olmayanlar şeklinde ayırmıştır.

Okur yazar miras bırakan, arzularını resmî memura bildirir. Bunun üzerine memur, vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için miras bırakana verir. Vasiyetname, miras bırakan tarafından okunur ve arzularına uygun şekilde düzenlenmişse imzalanır. Memur, vasiyetnameyi tarih koyarak imzalar. Vasiyetnameye tarih ve imza konulduktan hemen sonra miras bırakan vasiyetnameyi okuduğunu, bunun son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder. Tanıklar, bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve miras bırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalarlar. Vasiyetname içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir. Tanıklar yalnızca miras bırakanın arzularına uygun şekilde düzenlendiği hususunu miras bırakandan duyduklarını bildirmiş olurlar. Vasiyetnamenin resmi memur önünde düzenleneceğini yukarıda belirtmiştik. Resmi memurdan kasıt, Sulh Hukuk Mahkemesi hakimi, noter veya konsolostur.

Okur yazar olmayan miras bırakan, yine resmi memur önünde arzularını beyan eder ve resmi memur miras bırakanın arzularını yazar. Yazım işleminin ardından vasiyetname miras bırakana resmi memur tarafından okunur ve iki tanık vasiyetnamenin okunduğuna tanıklık eder. Tanıklar, miras bırakanın arzularına uygun şekilde vasiyetname düzenlendiğini ve miras bırakanın vasiyetname düzenlemeye ehil olduğunu düşündüklerini yazarak veya yazarak altını imzalarlar.

Vasiyetname düzenlenirken uyulması gereken bu işlemler aynı anda gerçekleştirilmelidir. Aynı andan kasıt, vasiyetname düzenlenmesi işleminin bir bütün olması dolayısıyla yapılacak işlemin zaman bakımından boşluğa sebebiyet vermeyecek şekilde yapılmasıdır.

 

EL YAZILI VASİYETNAME

El yazılı vasiyetname, miras bırakanın kendi elinden çıkmış bir metin ile düzenlediği vasiyetnamedir. El yazılı vasiyetname düzenlenirken tanığa veya resmi memura gerek duyulmamaktadır. Genellikle karşılaşılan vasiyetname türüdür. El yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar miras bırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur. El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir. El yazılı vasiyetnamedeki her ibarenin miras bırakan tarafından elle yazılması gerekmektedir. Vasiyetnamenin el yazısı dışında bilgisayar veya daktilo vasıtasıyla yazılmış olması halinde el yazılı vasiyetnameden söz edilemeyeceği gibi yazılan metin de vasiyetname olarak hüküm doğurmayacaktır. Vasiyetname, el yazısı ile yazılmak kaydıyla herhangi bir materyal üzerine herhangi bir materyal vasıtasıyla yazılabilir. Örneğin makyaj aynasına ruju ile son arzularını yazan kimse geçerli bir vasiyetname düzenlemiş olacaktır. Önemli olan, miras bırakanın kendi iradesiyle ve el yazısıyla iradesini açıklamış olmasıdır. Yalnızca vasiyetnamenin saklanması ve korunması bakımından dikkatle hazırlanması önem arz etmektedir. Vasiyetnamenin el yazısıyla yazılmasından bahsedilmiş ise de elleri bulunmayan veya vasiyetnameyi düzenlediği sırada ellerini kullanamayacak durumda olan kişi diğer organları vasıtasıyla da el yazılı vasiyetname düzenleyebilir. Vasiyetnamenin okunaklı olmaması durumunda talep halinde mahkemece bilirkişi incelemesi vasıtasıyla vasiyetname metni açıklığa kavuşturulabilir. El yazılı vasiyetnamenin resmi vasiyetnameye göre bir avantajı sonradan ekleme veya çıkarma yapılabilir olmasıdır. Yalnız bu ekleme veya çıkarma işlemi gerçekleştirilirken miras bırakanın paraf ve tarih atarak vasiyetnamede oynama yapması gerekmektedir. Aksi halde vasiyetnamenin tahrifata uğradığından şüphelenilerek vasiyetnamenin hükümsüzlüğü söz konusu olabilecektir. Vasiyetnamede tarih bulunması asli bir unsurdur. Tarih bulunmayan vasiyetname geçersizdir. Vasiyetnamede tarih bulunması kişinin vasiyetnameyi düzenlediği tarihte ehil olup olmadığının tespiti bakımından önem arz etmektedir. Örneğin akıl hastalığı konusunda raporu bulunan bir kişinin vefatı halinde bu rapordan önce mi sonra mı vasiyetname düzenlendiği bilinemeyeceğinden tarih aydınlatıcı görev üstlenmektedir. Dolayısıyla kanun koyucu özellikle tarihi geçerlilik şartları arasına eklemiştir. Vasiyetname el yazısı ile düzenlenip muris vefat ettiğinde bulunursa bulan kişi, vasiyetnameyi derhal Sulh Hukuk Mahkemesi’ne götürmek zorundadır.

 

SÖZLÜ VASİYETNAME

Sözlü vasiyetname yalnızca, resmi ve el yazılı vasiyetnamenin düzenlenemediği hallerde ve aşağıda açıklanacak bazı durumlarda düzenlenebilir. Sözlü vasiyetname, miras bırakanın son arzularını etrafındaki tanıkların yazıya geçirmesi yoluyla veya tanıklar huzurunda resmi memurun son arzuları yazıya geçirmesi yoluyla düzenlenir. Sözlü vasiyetname düzenlenebilmesi için gerekli şartlar TMK.m.539’da düzenlenmiştir. Miras bırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden el yazılı veya resmi vasiyetname yapamıyorsa sözlü vasiyetname yoluna başvurabilir. Bu olağanüstü durumlar sınırlı olarak sayılmamış, benzer durumlarda sözlü vasiyetin yapılabileceği kabul edilmiştir. Diğer vasiyetname türlerinin yapılamıyor olması hususundan kasıt ise kişi her ne kadar olağanüstü bir hal içerisinde de olsa resmi memur getirilerek vasiyetname düzenlenebileceği yahut el yazısıyla vasiyetname yapılabileceği hallerde sözlü vasiyetname yapılmamasıdır. Kanun koyucu, sözlü vasiyetnameyi istisnai kılmıştır. Miras bırakan son arzularını iki tanığa beyan eder ve son arzularına uygun bir vasiyetname yazılmasını talep eder. Tanıklar, miras bırakanın son arzularına uygun bir vasiyetname metni düzenlemekle yükümlüdür. Tanıklar, vasiyetname metninin miras bırakanın son arzularına uygun olduğunu, miras bırakanın içinde bulunduğu olağanüstü durumu ve miras bırakanın vasiyetname düzenlemeye ehil olduğunu yazarak imza ederler. Derhal, şahsen ve birlikte vasiyetname metnini en yakın Sulh Hukuk Mahkemesi hakimine bildirirler. Sulh Hukuk Mahkemesi hakimi bir tutanak düzenleyerek vasiyetnameyi alır ve tanıkların bu tutanak altına da imzaları alınır. Vasiyetnamenin derhal götürülmesi hususu vasiyetname metninde oynama yapılmasını önlemek adına düşünülmüştür. Hukuki uyuşmazlıkta vasiyetname metninin derhal götürülüp götürülmediği hakim takdirine göre belirlenecektir.

Sözlü vasiyetname düzenlenmesi halinde, miras bırakanın içinde bulunduğu olağanüstü durum ortadan kalkar ve artık resmi veya el yazılı vasiyetname düzenlemeye ehil hale gelirse sözlü vasiyetname hükümsüz kalır. Miras bırakanın yeniden vasiyetname düzenlemesi gerekmektedir.